HAVAYOLU KARGO TAŞIMACILIĞINDA MODERN UYGULAMALAR: HAVA KARGO TOPLULUK SİSTEMİ (AIR CARGO COMMUNITY SYSTEM)

GİRİŞ

Havayolu taşımacılığı; göndericiden alıcıya, lojistik firmalardan idari kuruluşlara kadar birçok kişiyi ilgilendirmekte olup yapılan işlemlerdeki bürokratik süreçlerin odak noktasında ise gümrük idareleri yer almaktadır. Gerekli kontrollerin yapılabilmesini teminen farklı kişiler tarafından gümrük idaresine birçok belge sunulmaktadır. Bugün için uluslararası havayolu kargo taşımacılığında kullanılan belge sayısı 30’dan fazladır. Ancak son yıllarda yaşanan teknolojik gelişmeler havayolu taşımacılığında işlemlerin daha hızlı ve güvenilir şekilde gerçekleştirilmesini zorunlu kılmakta olup havayolu işletmeleri de işlemlerini bir network içinde sürdürmek istemektedirler. Bilgi, iletişim ve ulaşım teknolojilerinde yaşanan hızlı değişim, gelişen dünya düzeninde hizmetlerin dijitalleşmesi beraberinde gümrük işlemlerinin kolaylaştırılmasını ve hizmetlerin hızlandırılmasını gerektirmektedir. 2023’e giden yolda sürdürülebilir ihracat artışı ve dış ticaret hacminin artması gibi uzun dönemli hedeflerin gerçekleştirilmesinde kilit rolü olan gümrüklerde, gümrük işlem süreçlerini hızlandıran ve kolaylaştıran, dolayısıyla da “daha güvenli ve daha kolay ticaret” misyonuna hizmet eden elektronik sistemler de bu açıdan önem taşımaktadır. Bu itibarla, elektronik gümrük sisteminin amaç ve hedeflerinden olan gümrük idarelerinde cereyan eden gümrük işlemlerinin tamamının elektronik ortamda gerçekleştirilmesi ve havayolu taşımacılığında gümrük işlemleri de dâhil olmak üzere tüm süreçlerde kâğıt usule son verilmesi büyük önem arz etmektedir.

Bu kapsamda, bu makalemizde, uygulanabilir olması durumunda ülkemiz açısından da faydalı olacağına inandığımız ve hâlihazırda yurtdışında birçok ülkede havayolu taşımacılığında kullanılmakta olan hava kargo topluluk sistemlerine (air cargo community system) değineceğiz.

  • HAVA KARGO TOPLULUK SİSTEMLERİ (AIR CARGO COMMUNITY SYSTEM)

Hava kargo topluluk sistemi (cargo community system-ccs), havalimanlarında rekabet gücünü artırmak ve rekabet avantajı sağlamak amacıyla havayolu kargo taşımacılığında yer alan bütün paydaşlar arasında (forwarderlar, yer hizmetleri kuruluşları, havayolu işletmeleri, gümrük idareleri gibi) teknolojik ve güvenli bilgi paylaşımı sağlayan tarafsız ve herkese açık elektronik bir platformdur. Diğer bir ifadeyle, kargo topluluk sistemi, forwarderlar, havayolu şirketleri, yer hizmetleri kuruluşları, gümrük idareleri gibi havalimanlarında faaliyet gösteren tüm özel ve kamu sektörünü birbirine bağlayan bir bilgisayar ağıdır.

Sistemin amacı havayolu ile taşıma ve tedarik zincirinde bilgi paylaşımını sağlayarak süreci daha optimize bir hale getirerek hızlı ve güvenilir bir hava kargo taşımacılığı sunmaktır.

Kargo topluluk sistemi tek pencere uygulamasına benzemekle birlikte; tek pencere sisteminde ticaret ve taşımacılık ile uğraşan tarafların bilgi ve belgeleri tek bir noktadan sunarak ithalat, ihracat ve transit süreçleri ile ilgili yasal yükümlülüklerini yerine getirmelerine imkân tanınmaktadır. Bu sistemde ise daha çok taraflar arasında sunulan bilgilerin tüm taraflar arasında paylaşılması söz konusu olup kargonun statüsü ve takibi açısından taraflara büyük kolaylık sağlamaktadır. Bununla birlikte;  kargo topluluk sistemini tek pencerenin özel bir türü olarak havalimanı tek pencere sistemi olarak adlandırmak pek de yanlış olmayacaktır.

  • UYGULAMA ALANI VE ESASLARI

Hava kargo topluluk sistemi havalimanlarında kullanılan ve hava kargo taşımacılığı süreçlerini başından sonuna kadar entegre eden bir sistemdir. Bir gönderi ile ilgili olmak üzere; göndericiden alıcıya kadar geçen tüm tedarik zincirinde farklı kişiler tarafından sunulan bilgiler arasında bir entegrasyon sağlamaktadır. Örneğin bu sistem sayesinde taşıyıcı tarafından verilen konşimento bilgilerine gümrük idaresince, alıcı ve diğer paydaşlarca erişim mümkün bulunmaktadır.

Havayolu kargo taşımacılığında faaliyet gösteren taraflar, bilgisayarları aracılığıyla merkezi veri tabanına (ulusal bir veri tabanı olup ülkedeki tüm havalimanlarını kapsamaktadır) bağlanarak kendileri ve gönderilerine ilişkin bilgileri iletebilirler. Her kullanıcı, şifresi ile bu veri tabanına erişebilmekte, veri gönderebilmekte ve bu veri tabanından ihtiyacı olan verileri çekebilmektedir.

Merkezi veri tabanına gönderilen tüm bilgiler gümrük idarelerince işletilen ve yürürlüğe konulan işletim modüllerinden geçmektedir. Bu modüller sayesinde, veri tabanına gelen bilgiler gümrük idarelerinin kullanabileceği veriler haline getirilmektedir.

Merkezi veri tabanı ile gümrük idareleri arasında entegrasyon bir ara yüz ile sağlanabileceği gibi tamamen özel operatörler eliyle de yürütülebilmektedir. Bu durumda özel operatörler ile gümrük idareleri arasında protokol ya da anlaşma yapılmasına ihtiyaç duyulabilmektedir.

Schiphol Havalimanı Örneği

Hollanda Schiphol Havalimanı’nda kargo süreçleri gümrük idaresince işletilen tek pencere sistemi aracılığıyla yürütülmektedir. VIPROG denilen bu sistem ise Cargonaut adlı özel bir dokümantasyon sistemi ile entegredir. Cargonaut çeşitli portallardan oluşmakta ve bu portallar aracılığıyla gelen bilgiler, Birleşmiş Milletler tarafından belirlenen Elektronik Veri Değişim Kurallarına (UN/EDIFACT) uygun şekilde çevrilerek gümrük idaresine gönderilmektedir. Bu portallar şu şekildedir:

eFreezone: Havalimanına getirilen herhangi bir gönderiye ait bilgiler, bu aplikasyon aracılığı ile otomatik olarak paylaşılır. Gümrük idaresinin söz konusu bilgilere erişimi mümkün olduğundan mevcut bilgiler kullanılarak bütün kargo hareketleri görüntülenebilmektedir.

eCargo: Lojistik zincirinde kâğıdı ortadan kaldıran bir web tabanlı aplikasyondur. Kargoya ilişkin tüm bilgiler elektronik olarak gönderilmektedir. (havayolu konşimentosu, fatura, ara konşimento, irsaliye gibi).

eCargo Customs Control: Havalimanına doğrudan havayolu ile ya da karayolu ile gelen gönderiler hakkında gümrük idarelerinin doğrudan bilgi sahibi olabileceği bir portaldır. Antrepolar ve yer hizmetleri kuruluşları arasındaki eşya hareketlerinin gümrük gözetiminde yapılmasına imkân tanıyan bir sistemdir.

Cargoscan: X-ray tarama sistemini ifade etmektedir.

eCargo Receipt: Gümrük idareleri ve yer hizmeti kuruluşları arasındaki teslim işlemlerini kolaylaştırır. Bütün tarafları içine alan ihracat prosedürlerini kontrol etmek ve gönderime hazır yükleri ayırt etmek için kullanılır.

Smartcard: Akıllı kart teknolojisi olarak da ifade edilen bu uygulama, havalimanı içerisindeki kargo tesislerine girişlerde taşıyıcıyı belirleyebilmek, taşıyıcı ile gönderinin lojistik bilgileri arasında bir entegrasyon sağlamak için kullanılır. Akıllı kart teknolojisi, eCargo Receipt uygulaması ile birlikte kullanılmaktadır.

Track and Trace: Takip ve izleme sistemi “havayolu konşimentosu takip numarası” olarak da adlandırılabilir. Lojistik sürecinde lojistik hizmet sağlayıcıları ile nakliyeci şirketlerine gönderileri izleyebilme imkânı sağlayan bir uygulamadır.

ECS/ICS Hub: İleti değişim bağlantısından veri toplamaya dayanan bu uygulama, manifesto, havayolu taşıma senedi, ara konşimento bilgileri ile taşıtın gerçek varış/kalkış bilgilerini birleştirerek söz konusu verilerin ithalat ve ihracat kontrol sistemleri kapsamında gümrük idaresine standart mesaj olarak gönderilmesini sağlar.

Öte yandan, bu sistemde; antrepo ya da geçici depolama işleticileri de; eşya giriş ve çıkışlarını kendi elektronik stok ve envanter sistemlerinde kayıt altına alarak bir stok referans numarası oluşturmak zorundadırlar. Daha sonraki süreçte ise bu bilgileri gümrük idaresine bildirmekle yükümlüdürler. Bu bildirim, merkezi veri tabanına giden sistemler arası bir mesajdan oluşmaktadır.

  • KARGO TOPLULUK SİSTEMİNİN AVANTAJLARI

Hava kargo taşımacılığının tüm paydaşlar arasında bilgi paylaşımı sağlanarak yürütülmesi, ilk başlarda ticaretin kolaylaştırılması kapsamında ele alınırken günümüzde hava taşımacılığında gelinen nokta göz önüne alındığında bir gereklilik olarak karşımıza çıkmaktadır. Hiç şüphesiz ki kargo topluluk sistemleri gerek kamu gerekse özel sektör açısından birçok kolaylığı da beraberinde getirmektedir.

Veri Standardizasyonu

Sistem aracılığıyla paylaşılan verilerin, standart bir yapıya kavuşturulması teknik bir gerekliliktir. Böylece farklı şekillerde gönderilen verilerin uyumlaştırılarak ve standartlara uygun hale getirilmesi sağlanarak söz konusu verilerin herkes tarafından rahatlıkla kullanılması sağlanmaktadır.

Kâğıtsız İşlem

Havalimanlarındaki işlemlerin çoğu elektronik ortamda gerçekleştirileceğinden gerekli olmadığı sürece kâğıt ortamında herhangi bir belge kullanılmayacaktır. Böylece gümrük idarelerinin en önemli sorunlarının başında gelen dokümanların arşivlenmesi sorunu da bu sayede ortadan kalkacaktır.

Ayrıca, elektronik işlemler sayesinde kırtasiye ve arşivleme maliyetleri düşecek; kaynakların ise daha etkin ve verimli kullanılmasına imkân tanınacaktır.

Elektronik sistemler aracılığıyla yürütülen işlemlerin sağladığı bir diğer fayda ise denetim sırasında ihtiyaç duyulan bilgilere kısa sürede veri tabanından erişilebilecek olmasıdır.

Zaman Tasarrufu

Havayolu taşımacılığında zamanlama önemli bir yer tutmaktadır. Ticaret erbabı dünyanın bir noktasından diğer bir noktasına yaptıkları iş bağlantılarını kaçırmamak için çok hızlı hareket etmek zorundadır. Bu da üretilen mal ve hizmetlerin en kısa sürede ve güvenli bir şekilde taşınması zorunluluğunu ortaya çıkarmaktadır. Hava kargo topluluk sistemleri ile gerekli işlem süreçleri yerine getirilmekte ve havalimanı operasyonlarının çok kısa bir sürede tamamlanması sağlanmaktadır. Özellikle işlemlerin elektronik ortama alınmasının gümrük idaresi açısından zaman tasarrufu sağlayacağı bir gerçektir.

Maliyet Tasarrufu

Yapılan açıklamalarla birlikte bu sistem anlık bilgi paylaşımı nedeniyle doğru iş planlama süreci ve daha az bürokrasi ile maliyet avantajı da sağlamaktadır. Çünkü farklı idari birimlere aynı belgelerin manuel olarak sunulması gibi bir durum söz konusu olmayacağından zaman tasarrufu, maliyet tasarrufunu da beraberinde getirecektir.

SONUÇ

Hava kargo topluluk sistemleri fiziki belgeyi ortadan kaldıracak bir yapı öngörmektedir. Bu da hem kaynak israfını azaltacak, hem de zaman ve maliyet avantajı sağlayacaktır. Ayrıca, veri tabanında depolanan bilgiler sayesinde belgelerin arşiv problemi de ortadan kalkacaktır. Bunun yanında denetim aşamasında istenilen tüm bilgilere rahatlıkla erişim sağlanabileceğinden bu da etkin ve verimli bir denetim süreci sağlayacaktır.

Türkiye’de birçok hava kargo acentesinin, e-konşimento mesajlarını alıp gönderebilen ve arşivleyebilen bir yazılım altyapısı bulunmakta olup söz konusu yazılım kullanılarak hava kargo acentelik faaliyetleri yürütülmektedir. Söz konusu yazılımların Traxon gibi elektronik veri değişimi bağlantısı sağlayan hava kargo topluluk sistemleri ile entegrasyonunun sağlanmasıyla birlikte havayolu taşımacılığında gümrük idarelerinde gerçekleştirilen işlemler de dâhil olmak üzere tüm sürecin elektronik ortamda takip edilebileceği düşünülmektedir.

 

KAYNAKÇA

http://www.iata.org/whatwedo/cargo/e/eawb/Pages/index.aspx (et. 12.12.2016).

http://slideplayer.com/slide/10223286/(et. 12.12.2016).

http://tfig.unece.org/contents/airport-community-systems.htm.(et. 12.12.2016).

http://imet.gr/Portals/0/Intranet/Proceedings/SIGA2/carlan_sys_vanelslander[1].pdf. (et. 12.12.2016).

http://www.aircargopedia.com/cargocomsys.htm (et. 01.02.2017).

 

YAZAR HAKKINDA:

Yeliz ÖZKAYA

Gümrük ve Ticaret Uzmanı

Gümrükler Genel Müdürlüğü

1987 yılında Muğla’nın Milas ilçesinde doğdu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2011 yılında mezun oldu. 2012 yılında Ankara Barosunda avukatlık stajını tamamladı. 2013 yılında Gümrükler Genel Müdürlüğünde Gümrük ve Ticaret Uzman Yardımcısı olarak başladığı görevini sürdürmekte olup, iyi derecede İngilizce ve başlangıç düzeyinde Fransızca bilmektedir.

 

 

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *